18+
4 апреля 2016

Эльчин Сафарли: «Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік»

Шығыстың сезімтал жазушысы Эльчин Сафарли өткен жылдың желтоқсан айында Алматыға өзінің «Я хочу домой» атты жаңа романын ұсынуға келген болатын. Роман ТМД-ның басқа мемлекеттерінде бестселлерге айналып үлгерді. Жазушының Оңтүстік астанаға келуі өте әсерлі өтті. Сафарлидің романдарын сүйіп оқитын көптеген жанкүйерлер кездесуге келіп, жазушының қолтаңбасын алуға, фотоға түсуге және сұрақтарын қоюға асықты. Эльчин болса оқырмандармен кездесу ол үщін өте маңызды болып табылатынын айтты.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 1

Жазушы – ол өте жоғары деңгей. Сондай-ақ, жазушы болу ол үлкен жауапкершілік. Жазумен айналысатын адамдар бұл жоғары деңгейге көп уақыт өткеннен кейін жетеді. Сен қандай автор екеніңді, шамаң неге жететінің уақыт анықтайды. Уақыт өте келе кім қандай адам, қандай жазушы екені белгілі болады. Мен сол уақыт белгілейтін кез-келген бағаға дайынмын. Сізге шынымды айтайын, менде танымал немесе коммерциялық жазушы болу деген мақсат жоқ. Менің мақсатым лайықты өмір сүру, сүйікті ісіммен айналысу. Іштен шығатын сезімдерімді, жылуымды адамдарға сыйлағым келеді. Алғашқы сәтте менің сөздерім сізге жасанды болып көрінуі мүмкін. Бірақ бұл менің шын ниетім, талпынысым. Мен өзімді жазушы деп санамаймын. Мен – әңгіме айтушымын.

Алматыға келуімнің себебі – өз оқырмандарыммен әңгімелескім келді. Дәл солай ұйымдастырушыларға да айттым. Кітаптарға қолтаңба қою – ол конвейер сияқты, бұл жерде ешқандай байланыс жоқ, оқырмандармен сөйлесе алмайсың. Ал мен адамдармен араласқанды, оларды тыңдағанды жақсы көремін. Мүмкін сол әңгімелесулер арқылы менің оларға көмегім тиіп қалар. Адамдарға білгенімді жеткізгім келеді.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 2

Алматыда Салтанат есімді арулар көп екен. Өз кітаптарыма қолтаңба қойғанда, осы есімді жиі жаздым. Салтанат есімі менің Алматыдағы ең танымал есімдер тізімімде бірінші орында тұр. Сонымен қатар, осы жылы қалада Әйгерім есімі де көп кездеседі.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 3

«Я хочу домой» жаңа кітабы жайында. Бұл менің сегізінші кітабым. Ол үш жылдық демалыстан кейін жарыққа шығып отыр. Осы үш жыл бойы мен ештеңе жазбадым. Бұл тағы да менің коммерциялық емес автор екенімді дәлелдейді. Мен өзімді коммерциялық жазушылар қатарына қойғым келмейді. Мені сәнді жазушы деп атаса да қарсы емеспін. Бірақ коммерцияға берілген, көптеген сатуларды көздейтін жазушы емеспін. Меніңше, оның барлығы шала іс, дұрыс емес.

Қазіргі заманның баспаларының тәртібі бойынша, үш жыл ештеңе жазбау – бұл үлкен кемшілік болып саналады. Себебі сол уақыт арасында басқа жазушы пайда болып, танымалдылыққа жетіп, сені шетке шығарып тастайды. Мен ондай жағдайды ешқашан қорықпайтынмын. Кейін белгілі болғандай, дұрыс жасаппын. Қазіргі таңда «Я хочу домой» кітабының рейтингтері жақсы, ол ТМД-елдерінде ең көп сатылатын кітаптардың бірі болды. Красноярск қаласының мемлекеттік кітапханасы ең жиі сатып алынатын кітаптар тізімін жасаған. Сол тізімде менің «Если бы ты знал» кітабым екінші орында екен. Бұл ақпарат жақында «Московский комсомолец» басылымында көзіме түсті. Мүмкін баспагерлер менің жаңа кітабыма байналысты басқа болжамдар жасаған да шығар. Бірақ мен әрқашанда өз жүрегімді тыңдаймын. Барлығы жақсы болатынына сендім. Төрт айдан астам «Я хочу домой» романының 40 мыңнан астам данасы сатылып кетті. Қазіргі заманда кітап өнімдеріндегі әлемдік дағдарысты ескере отырып, бұл өте жақсы көрсеткіш. Себебі қазіргі таңда электронды кітаптар қағаз кітаптарды артта қалдырып, алдыңғы қатарға шықты. Адамдардың көбісі электронды кітаптарды жиі таңдайды. Сол себептен қағаз кітаптардың сатылымы көп есе төмендеп кетті.

Жаңа кітабымды мен бір жыл көлемінде жаздым. Екі жыл бойы мен ел аралап, шабыт іздедім, жаңа сюжетті ойластырдым.

Неге сіздің кітаптарыңыздың басты тақырыбы қарым-қатынастарға арналады? Мен қарым-қатынастарды зерттеймін. Бұл міндетті түрде әйел мен еркек арасындағы қарым-қатынастар емес. Адамдарда сүйікті қаласымен қарым-қатынастары болады, өзінің ішкі күйзелістерімен де адам күреседі және тағы да басқа сол сияқты. Бұл өте ауқымды түсінік. Екі адамның арасындағы қарым-қатынаста ең бастысы жанына жақынды табу. Өз адамыңызды қалай табуға болады десеңіз, оны сіз бірден сезесіз. Қасында сенің адамың болғанда, сен рухани өсесің, жақсылыққа ұмтыласың. Мәселен, кейбір адамдардың қасында сен қызғаншақ боласың, жиі ашуланасың, өзіңді кемшілігі көп адам болып сезінесің, көп уақыт бойы сол адамға жағуға талпынасың. Ал кейін ол сенің адамың емес екенін түсінесің. Өзіңнің адамымен сен бір жолды кешесің, ол сені артқа сүйремейді. Сендер бірге бір жолда тұрасыңдар. Сендер бұл жолдың соңына бірге жетесіңдер, бұл керемет. Егерде бірге жетпесеңіздер, онда тұрған ештеңе жоқ. Ондай жағдайға да дайын болу керек. Бұл өмір, ешкім алдын-ала не болатынын білмейді.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 4

Махаббатты қалай сақтап қалуға болады? Сіз байқадыңыз ба, бұрын үтік сынып қалғанда, біз оны жөндеуге апаратынбыз. Ал қазір біз ештеңкені жөндемейміз. Сынған затты лақтырамыз да, жаңасын сатып аламыз. Бізге қазір көп ынталанудың қажеті жоқ. Қарым-қатынастарда да адамдармен біз дәл солай жасаймыз. Біз ешқандай тілдесуге, қарым-қатынастарды түзетуге дайын емеспіз. Мен ажырасулар мен айырылысуларға қарсы емеспін. Бірақ, менің ойымша, әрқашанда махаббаты, жылы сезімді сақтап қалу үшін күресу керек, бір-бірімен әңгімелесу керек. Дәлелсіздік, айтылмағандық болмау керек.

«Бақыт тыныштықты жақсы көреді» деген сөз тегін айтылмаған. Бақытты барлығының алдына шығарып көрсетуге болмайды. Мен өз басым бұл қателіктерді қайталағым келмейді. Қазір мен жеке өмірімді жасырамын. Ешқайда жеке өмірім жайында айтпаймын. Және де өз кітаптарымда оны қозғамаймын. Сондай-ақ, интернеттегі әлеуметтік желілерде фотосуреттерді сирек саламын. Шығармаларымда мен әрқашанда адал, таза ойларымды жазамын. Отбасымды өте бағалаймын, шаң жуытпауға тырысамын.

Анасы жайында. Менің анам – менің шығармашылық жолымның нағыз жұлдызы. Ол Мәскеуде өткен оқырмандармен кездесуге келген. Сол кезде ол назардың барлығын өзіне аударып алған болатын. Тіпті мені барлығы ұмытып та кетті. Анам сол кездесудің ханшайымы болды! Біз анаммен өте жақсы доспыз. Мінездеріміз әр түрлі болса да, кейде бір-бірімізді түсінбей ұрысып қалсақ та, бірден татуласамыз. Біз әрқашанда бір-бірімізге өте жақынбыз. Әрқашанда бір-бірімізге тек шындықты айтамыз. Менің анам — менің досым.

Сізді әйелдердің жазушысы деп атағанға қалай қарайсыз? Әлемдік статистикаға сүйенсек, кітаптарды сатып алатындардың арасында 70% пайызы әйелдер. Кітаптарымды көбінесе әйелдер оқитынын мен мақтан тұтамын. Менің оқырмандарымның арасында көбісі еркектер, әйелдер аз болса, мен өкініп қалар едім. Мені көбінесе әйелдер оқысын деп қалаймын. Олар аса мейірімді және бірегей, ешкімге ұқсамайтын жандар. Мен үшін әйелдер мейірім мен күштің бейнесі болып табылады, өкінішке орай. Қазір уақыт өзгерді, сондықтан бұл нәзік жандар күш көрсетуге мәжбүр. Қазіргі таңда күштің бейнесі ол еркек емес, күш бейнесі ол — әйел. Сол себептен мені көбісі әйелдер оқитынына мен бақыттымын. Сонымен қатар, әйелдің жаны – бұл бай әрі сан қырлы әлем. Оны 20 мың кітапқа зерттеуге болатын шығар. Әйелдің ішінде екі жүрек қатарынан соға алады. Әйелдер әлемді сезімдер, эмоциялар және жүрек арқылы қабылдайды. Бұл керемет емес пе? Ал біз, еркектер болсақ, бір-бірімізге ұқсаймыз, бізде бірегей ештеңе жоқ.

Феминизм жайында. Мен шыдамды адаммын, барлығына түсінікпен қарауға тырысамын. Ең бастысы фанатизмге берілмей, белгілі бірдеңені насихаттаусыз болуы керек. Негізінде барлық нәрсенің өзіндік орны бар. Әр адам қалаған ісімен айналысуға құқылы.

Сіз үшін ең маңызды жазушы кім? Мен үшін ең маңызды жазушы ол Габриэль Гарсия Маркес. Оның шығармалары менің әлемді түсінуіммен ұқсас. Жазушының өмірге деген көзқарасы маған өте жақын. Одан бергі жазушылардың арасынан Антон Чеховты ұнатамын. Ол адамның жанын, кейіптерін және отбасылық құндылықтарды зерттеген ұлы тұлға. Оның туындылары қысқа әрі мағынасы кең. Мен Чеховты қайталап оқығанды жақсы көремін. Оның әңгімелер  жинағы үнемі менің үстелімде жатады. Және де маған аргентиналық жазушы Хулио Кортасар ұнайды.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 5

Көптеген жазушылар олардың кітаптарын экранизациялағанды армандайды. Сіз қандай кітабыңызды экранда көруді қалар едіңіз? Менің кітабым бойынша фильм түсірсе, мен әрине өте қуанар едім. Бірақ мен экранизация және әдеби туындыны ажырата аламын, ол екі бөлек өнім екенін түсінемін. Мен оларды ешқашан салыстырмаймын. Фильмнің түсірілімдеріне дайындық жүргізіліп жатқан жағдайда, мен сценаришінің жұмысына араласып, келіспеушілігімді білдірмес едім. Бірақ, егерде менің кітаптарымның бірі бойынша фильм түсірілсе, онда режиссер рухани маған жақын болғанды қалаймын. Мәселен, маған ресейлік режиссер Андрей Звягинцев өте ұнайды. Сондай-ақ, маған түрік режиссері Нури Бильге Джейланның жұмыстары ұнайды. Оның «Зимняя спячка» фильмі бүкіләлемге танымал болып, көптеген жоғары бағаларға ие болды. Соңғы кездері маған жас режиссер Анна Меликян да ұнап жүр.

Жалпы мен «Я хочу домой» немесе «Если бы ты знал» кітаптарымды экранизациялағанды қалар едім. Бұл шығармалардың сюжеттері өте қызық. Ал басты рөлдерді Чулпан Хаматова немесе Мэрил Стрип, Джуди Денч, Джулианна Мур сияқты актрисалар сомдаса, арманым болмас еді. Олар өте дарынды әйелдер. Дегенменде, менің мәңгілік махаббатым ол  — Джульет Бинош. Ол керемет күш-қуатымен менің шығармаларымдағы кейіпкерлеріме ұқсас.

Түрік-ресей жанжалы жайында. Мен Стамбулда тұрамын және де Мәскеу қаласын жақсы көремін. Сондықтан бұл жағдай мені алаңдатады. Мен алаңдап қана қоймай, жағдайды өз кітаптарым арқылы өзгертуге тырысып жатырмын. Демек, қолымнан келген әдісті пайдаланамын. Әлемнің барлық азаматтарына, әсіресе қазақстандықтарға, тілейтінім ішкі үйімізге жол тауып, келісушілікке, жан жарасымына келуге тырысыңыздар. Осы ішкі үйде тыныштық, махаббат және мейірімділік сияқты ең маңызды әрі бағалы дүниелер бар. Сол жерде бақытты болған жағдайда ғана біз сыртқы әлемде де бақытты бола аламыз. Адамның ішкі жан дүниесінде барлығы жақсы болса, ол әлемдегі болып жатқан саяси түсініспеушіліктерді, тәртіпсіздікті бастан өткізе алады. Әлемде қазір барлығы өте тұрақсыз, көп құбылады. Егерде сен рухани күшті болсаң, онда оның барлығына төзімді боласың. Мен барлығына сол ішкі тыныштықты тауып алуды тілеймін.

Бұрын мен уақыт өзгермейді деп айтатынмын. Қазір мен олай ойламаймын. Уақыт өзгереді, адамдар да сол уақытпен бірге өзгереді.

Эльчин Сафарли: "Жазушы болу ол үлкен жауапкершілік" 6

Қандай жерлер сіз үшін тартымды болып келеді? Бұл жағдайда мен өз махаббатымнан танбайтын адаммын. Мен Стамбулға шексіз ғашықпын. Теңіздің қасында туылдым, теңіздің қасында тұрамын, сондықтан суды өте жақсы көремін. Теңіз мен үшін өте құдыретті табиғи жаратылыс.

Читайте также
подписка на рассылку
нет, спасибо

Закрыть через: